Στην ιστορική συνείδηση του έθνους, η Μικρασιατική Εκστρατεία (1919–1922) έχει καταγραφεί κυρίως μέσα από το τραγικό της τέλος και τον ξεριζωμό. Ωστόσο, πίσω από την κατάληξη του Αυγούστου του 1922 κρύβεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά, επικά και επιχειρησιακά άρτια κεφάλαια της σύγχρονης στρατιωτικής μας ιστορίας. Ο Ελληνικός Στρατός και το Πολεμικό Ναυτικό έφτασαν την ισχύ τους στο απόγειο, επιτυγχάνοντας συντριπτικές τακτικές νίκες απέναντι σε έναν οργανωμένο αντίπαλο και προελαύνοντας στα βάθη της Ανατολίας.

Από τον Βόσπορο στη Σμύρνη και την Ανατολική Θράκη

Η αυλαία της ελληνικής παρουσίας άνοιξε με τον πλέον επιβλητικό τρόπο:

• Ο «Αβέρωφ» στον Βόσπορο (1918): Το θρυλικό θωρηκτό κατέπλευσε αγέρωχο στην Κωνσταντινούπολη, αγκυροβολώντας μπροστά από το ανάκτορο Ντολμά Μπαχτσέ, ενώ το επίλεκτο Τάγμα Κρητών Χωροφυλάκων ανέλαβε καθήκοντα διεθνούς αστυνόμευσης στον ευρωπαϊκό τομέα της Πόλης.
• Η Απόβαση στη Σμύρνη (Μάιος 1919): Η 1η Μεραρχία υπό τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Ζαφειρίου αποβιβάζεται στην πρωτεύουσα της Ιωνίας, απελευθερώνοντας σταδιακά την ενδοχώρα (Αϊδίνιο, Αϊβαλί, Μαγνησία).
• Η Απελευθέρωση της Ανατολικής Θράκης (Ιούλιος 1920): Με συνδυασμένο αποβατικό ελιγμό στη Ραιδεστό και ταυτόχρονη διάβαση του Έβρου, η Ανατολική Θράκη ενσωματώθηκε ταχύτατα, με τον ελληνικό στρατό να εισέρχεται θριαμβευτής στην Αδριανούπολη.

Η Τακτική Συντριβή στο Εσκί Σεχίρ και το Αφιόν Καραχισάρ (1921)

Το καλοκαίρι του 1921, η Στρατιά Μικράς Ασίας εξαπέλυσε τη μεγαλύτερη εκ παρατάξεως επιχείρηση στην ιστορία της:

1. Η Διάσπαση του Μετώπου: Μέσα σε λίγες ημέρες καταλαμβάνονται το Αφιόν Καραχισάρ και η βαριά οχυρωμένη Κιουτάχεια.
2. Η Μάχη του Δορυλαίου (Εσκί Σεχίρ): Ο Κεμάλ συγκεντρώνει το σύνολο των δυνάμεών του σε μια γενική αντεπίθεση για να ανακαταλάβει τον κρίσιμο σιδηροδρομικό κόμβο. Το Α΄ Σώμα Στρατού υπό τον Υποστράτηγο Αλέξανδρο Κοντούλη και το Γ΄ Σώμα Στρατού υπό τον Υποστράτηγο Γεώργιο Πολυμενάκο όχι μόνο απέκρουσαν τη σφοδρή επίθεση, αλλά έτρεψαν τον κεμαλικό στρατό σε άτακτη φυγή πέραν του Σαγγαρίου.
3. Η Παρουσία του Βασιλέως Κωνσταντίνου Α΄: Στο προκεχωρημένο στρατηγείο της Κιουτάχειας και του Εσκί Σεχίρ, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος, συνοδευόμενος από τον Διάδοχο Γεώργιο, ανέλαβε την ανώτατη ηγεσία, επικυρώνοντας στο ιστορικό Πολεμικό Συμβούλιο την απόφαση για τη συνέχιση της προέλασης προς την Άγκυρα.

Το «Σεϊτάν Ασκέρ» και η Διάσχιση της Αλμυράς Ερήμου

Στο επίκεντρο αυτών των επιτυχιών βρέθηκε το θρυλικό 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων υπό τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα. Οι αντίπαλοι, μπροστά στην ορμή των εφόδων διά της λόγχης, ονόμασαν τους ευζώνους «Σεϊτάν Ασκέρ» (Στρατιώτες του Διαβόλου) και τον Πλαστήρα «Καρά Πιπέρ».

Τον Αύγουστο του 1921 πραγματοποιήθηκε ο μεγαλύτερος στρατηγικός άθλος:

• Η Αλμυρά Έρημος (Τσολού): Εννέα ελληνικές μεραρχίες κάλυψαν 150 χιλιόμετρα σε 7 ημέρες μέσα από μια άνυδρη, αχανή έρημο, αιφνιδιάζοντας πλήρως το τουρκικό επιτελείο.
• Στα Πρόθυρα της Άγκυρας: Ο Ελληνικός Στρατός γεφύρωσε τον Σαγγάριο, εκπόρθησε τα απόκρημνα οχυρώματα στο Μανγκάλ Νταγ, στο Καλέ Γκρότο και στο Τσαλ Νταγ, φτάνοντας στον σιδηροδρομικό σταθμό του Πολάτλι και στον ποταμό Γκεούκ — μόλις 50 χιλιόμετρα από την Άγκυρα.

Η Γεωπολιτική Ανατροπή και το Ιστορικό Δίδαγμα

Η ανάσχεση της προέλασης δεν οφειλόταν σε έλλειμμα ανδρείας στο πεδίο, αλλά σε μια άνευ προηγουμένου διεθνή και εσωτερική συγκυρία:

• Η Γεωπολιτική Μεταστροφή: Η πτώση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και η ίδρυση της Σοβιετικής Ένωσης δημιούργησαν τον βασικότερο χρηματοδότη και προμηθευτή όπλων του Κεμάλ. Παράλληλα, οι Σύμμαχοι (Γάλλοι, Ιταλοί και τελικά οι Βρετανοί) εγκατέλειψαν τις δεσμεύσεις τους, εξυπηρετώντας χωριστά γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα.
• Ο Εσωτερικός Διχασμός: Η Ελλάδα βάδιζε σε έναν παραλυτικό διχασμό μεταξύ Βενιζελικών και Αντιβενιζελικών, ενώ το νεοσύστατο κομμουνιστικό κίνημα συντασσόταν με τη στρατηγική γραμμή της Μόσχας.

Από το Μαντζικέρτ το 1071 και την άλωση του 1453, μέχρι το σβήσιμο της Τραπεζούντας και του Μυστρά, ο ελληνισμός βίωσε αιώνες υποχώρησης. Όμως, έναν αιώνα μετά το 1821, αυτό το ίδιο έθνος απέδειξε ότι μπορούσε να φτάσει στα βάθη της Ανατολίας, γράφοντας σελίδες απαράμιλλης στρατιωτικής δόξας.

Η παρακαταθήκη των μαχητών του Σαγγαρίου, του Εσκί Σεχίρ και της Σμύρνης παραμένει ζωντανή. Η ιστορία του Ελληνισμού δεν σταματά.

Έσεται ήμαρ.

Γεώργιος Παπασημάκης

Αναλυτής Γεωπολιτικής & Αμυντικών Θεμάτων

Σημείωση: Η κεντρική εικαστική αναπαράσταση του άρθρου δημιουργήθηκε με τη χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) για λόγους ιστορικής και δημιουργικής απεικόνισης.