Γράφει ο Γεώργιος Παπασημάκης
Η Ανατολική Λιβύη, όπου κυριαρχεί πολιτικά και στρατιωτικά ο στρατηγός Χαλίφα Χάφταρ, επαναφέρει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ένα ζήτημα που η Άγκυρα επιχείρησε επί χρόνια να μετατρέψει σε τετελεσμένο: το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν έχει θεσμική νομιμοποίηση και, ως εκ τούτου, δεν δεσμεύει το λιβυκό κράτος.
Η δήλωση του προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, Ακίλα Σάλεχ, δεν αποτελεί απλώς μια πολιτική τοποθέτηση. Πρόκειται για επαναβεβαίωση μιας θεσμικής πραγματικότητας: καμία διεθνής συμφωνία δεν μπορεί να ισχύσει χωρίς κύρωση από το κοινοβούλιο. Το μνημόνιο που υπέγραψε η κυβέρνηση Σάρατζ με την Τουρκία το 2019 δεν πέρασε ποτέ από αυτή τη διαδικασία.
Η σημασία της επαναλαμβανόμενης απόρριψης
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο το περιεχόμενο της δήλωσης, αλλά και το γεγονός ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η Ανατολική Λιβύη απορρίπτει το μνημόνιο. Η επανάληψη στέλνει μήνυμα συνέχειας και όχι τακτικισμού.
Αυτό αποδυναμώνει το βασικό εργαλείο της Τουρκίας:
όχι το νομικό επιχείρημα – που ούτως ή άλλως ήταν αδύναμο – αλλά το πολιτικό αφήγημα του τετελεσμένου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για να δημιουργεί αβεβαιότητα νότια της Κρήτης, να αποτρέπει επενδύσεις και να πιέζει διπλωματικά την Ελλάδα.
Διάλογος, αλλά με όρους
Ο Ακίλα Σάλεχ άνοιξε ταυτόχρονα τον δρόμο για διάλογο οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με Ελλάδα, Αίγυπτο και Τουρκία. Ωστόσο, η δήλωση αυτή συνοδεύεται από σαφή όρια:
η Λιβύη θα διαπραγματευτεί με βάση τα δικά της εθνικά συμφέροντα και όχι υιοθετώντας αυτομάτως τις θέσεις τρίτων.
Αυτό ακριβώς καθιστά τη θέση της Ανατολικής Λιβύης αξιόπιστη. Δεν λειτουργεί ως προέκταση κανενός άξονα, αλλά ως αυτόνομος παράγοντας ισχύος σε μια εξαιρετικά ρευστή γεωπολιτική εξίσωση.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Αθήνα, η εξέλιξη αυτή δεν συνιστά λύση από μόνη της. Συνιστά όμως στρατηγικό παράθυρο.
Η Ελλάδα αποκτά πλέον ένα επιχείρημα που δεν προέρχεται από ελληνικές θέσεις ή διεθνείς γνωμοδοτήσεις, αλλά από το εσωτερικό της Λιβύης. Αυτό ενισχύει τη διπλωματική της θέση σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο και μειώνει το πολιτικό ρίσκο σε ενεργειακές και γεωοικονομικές πρωτοβουλίες νότια της Κρήτης.
Ταυτόχρονα, καθιστά σαφές ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη χωρίς αντίδραση, καθώς στερείται θεσμικής βάσης ακόμη και στο λιβυκό πεδίο.
Το κρίσιμο ερώτημα
Το ερώτημα δεν είναι αν το μνημόνιο είναι νομικά αδύναμο. Αυτό έχει απαντηθεί.
Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα μετατρέψει τη θεσμική αμφισβήτηση σε πρακτικό στρατηγικό αποτέλεσμα.
Η εμπειρία δείχνει ότι τέτοιες ευκαιρίες δεν παραμένουν ανοιχτές επ’ αόριστον. Η Τουρκία θα επιχειρήσει να διατηρήσει το αφήγημα ζωντανό μέσω της Τρίπολης και μέσω πολιτικών πιέσεων. Η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να είναι ρητορική, αλλά συνδυασμός διπλωματίας, γεωοικονομικής παρουσίας και αποτροπής.
Συμπέρασμα
Η Ανατολική Λιβύη δεν ακυρώνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο για χάρη της Ελλάδας. Το απορρίπτει για τα δικά της συμφέροντα. Και ακριβώς γι’ αυτό η εξέλιξη έχει πραγματική γεωπολιτική αξία.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, τα τετελεσμένα δεν καταρρέουν από μόνα τους.
Καταρρέουν όταν χάνουν το πολιτικό τους υπόβαθρο.
Και αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα.
Γεώργιος Παπασημάκης
ereunitiko.com
Η εικόνα δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη για εικονογράφηση του θέματος.
Ανακάλυψε περισσότερα από Ereunitiko
Εγγραφείτε για να λαμβάνετε τις τελευταίες αναρτήσεις στο email σας.
