Η επιμονή της Τουρκίας σε μια λεγόμενη «λύση-πακέτο» για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν αποτελεί ρητορικό σχήμα ούτε περιστασιακή διπλωματική έξαρση. Πρόκειται για σταθερή στρατηγική επιλογή της Άγκυρας, η οποία στοχεύει στη μετατόπιση της συζήτησης από το πεδίο του διεθνούς δικαίου στο πεδίο της πολιτικής διαπραγμάτευσης και του συμψηφισμού ισχύος.
Όπως έχει καταγραφεί σε έγκυρα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, μεταξύ αυτών και η Καθημερινή, η τουρκική ηγεσία επαναφέρει συστηματικά τη θέση περί «συνολικής διευθέτησης» των ζητημάτων με την Ελλάδα, μιλώντας για «δίκαιη μοιρασιά» στην Ανατολική Μεσόγειο. Η επιλογή αυτής της φρασεολογίας δεν είναι τυχαία· αποσκοπεί στο να παρουσιαστεί ένα πλέγμα διεκδικήσεων ως εύλογος συμβιβασμός, θολώνοντας τα σαφή όρια μεταξύ νομικής διαφοράς και πολιτικής συναλλαγής.
Τι σημαίνει στην πράξη η «λύση-πακέτο»
Στην πράξη, η «λύση-πακέτο» σημαίνει ότι η Τουρκία δεν αποδέχεται την ύπαρξη μίας και μόνης διαφοράς, δηλαδή της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Αντιθέτως, επιδιώκει να εντάξει στο ίδιο τραπέζι ζητήματα κυριαρχίας, κυριαρχικών δικαιωμάτων, εναέριου χώρου και περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
Η μετατόπιση αυτή είναι κρίσιμη. Όταν η συζήτηση αφορά ένα σαφώς οριοθετημένο νομικό αντικείμενο, τα περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας είναι περιορισμένα. Όταν όμως η συζήτηση γίνεται «πακέτο», τότε η διαδικασία μετατρέπεται σε πολιτικό παζάρι, όπου ο συσχετισμός ισχύος επιχειρεί να υποκαταστήσει το διεθνές δίκαιο.
Γιατί η Άγκυρα επανέρχεται τώρα
Η χρονική συγκυρία δεν είναι ανεξάρτητη από τις περιφερειακές εξελίξεις. Τα τελευταία χρόνια, Ελλάδα και Κύπρος έχουν ενισχύσει το διπλωματικό και γεωπολιτικό τους αποτύπωμα στην Ανατολική Μεσόγειο, αναπτύσσοντας συνεργασίες με κράτη της περιοχής και πέραν αυτής.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η πρόσφατη υψηλού επιπέδου διπλωματική κινητικότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας με αραβικές χώρες του Κόλπου. Η επίσκεψη του Προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην Κύπρο αποτέλεσε σαφές μήνυμα ότι η Λευκωσία δεν είναι απομονωμένος δρων, αλλά ενεργό μέλος ενός ευρύτερου πλέγματος περιφερειακών σχέσεων.
Για την Άγκυρα, αυτή η εξέλιξη λειτουργεί ως επιταχυντής πίεσης. Όσο η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά πολυπολικό χαρακτήρα, τόσο ενισχύεται η τουρκική επιδίωξη να «κλειδώσει» τις εξελίξεις μέσω μιας συνολικής διαπραγμάτευσης τύπου πακέτου.
Η ελληνική θέση και τα όρια του διαλόγου
Η ελληνική θέση παραμένει διαχρονικά σαφής: μοναδική διαφορά προς επίλυση είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, με βάση το διεθνές δίκαιο. Η αποδοχή συζήτησης πέραν αυτού του πλαισίου εγκυμονεί τον κίνδυνο έμμεσης νομιμοποίησης αμφισβητήσεων που δεν έχουν νομικό έρεισμα.
Ο διάλογος δεν απορρίπτεται ως έννοια· απορρίπτεται η λογική του συμψηφισμού. Η εμπειρία της διεθνούς διπλωματίας δείχνει ότι τα «πακέτα» σπάνια οδηγούν σε δίκαιες λύσεις όταν τα μέρη ξεκινούν από άνισες ή ασύμβατες βάσεις.
Αποτροπή χωρίς ρητορική: η σημασία της επιχειρησιακής διαθεσιμότητας
Πέραν της διπλωματίας, η αξιοπιστία μιας χώρας στηρίζεται και στην επιχειρησιακή της ετοιμότητα. Η πρόσφατη σύναψη συμβάσεων υποστήριξης για κρίσιμα μέσα, όπως τα ελικόπτερα NH90, δεν αποτελεί επικοινωνιακή είδηση αλλά ουσιαστικό παράγοντα αποτροπής.
Η διαθεσιμότητα των μέσων, και όχι απλώς ο αριθμός τους στα χαρτιά, καθορίζει την ικανότητα άμεσης αντίδρασης και υποστήριξης σε σενάρια κρίσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας λειτουργεί συμπληρωματικά προς τη διπλωματική στάση, χωρίς να την υποκαθιστά.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η τουρκική «λύση-πακέτο» δεν είναι πρόταση επίλυσης, αλλά εργαλείο αναδιαμόρφωσης της ατζέντας. Στόχος της είναι να μετατρέψει ένα σαφές νομικό ζήτημα σε πολιτικό παζάρι, υπό την πίεση του χρόνου και των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Για Ελλάδα και Κύπρο, το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι η ένταση ή η ρητορική κλιμάκωση, αλλά η διατήρηση του πλαισίου. Όσο το πλαίσιο παραμένει νομικό, οι ισορροπίες είναι σαφείς. Όταν μετατρέπεται σε «πακέτο», οι ισορροπίες γίνονται ρευστές.
Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται σε φάση αναδιάταξης. Το ποιος θα καθορίσει τους όρους της συζήτησης θα κρίνει και το αποτέλεσμα.
Γεώργιος Παπασημάκης
Η εικόνα δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη για εικονογράφηση του θέματος.
Ανακάλυψε περισσότερα από Ereunitiko
Εγγραφείτε για να λαμβάνετε τις τελευταίες αναρτήσεις στο email σας.
